Filo dengeleme: tek yön iadelerin biriktirdiği araçlar

Tek yön kiralama, kiracı için büyük bir kolaylıktır: İstanbul'dan alıp İzmir'de bırakır, dönüşü uçakla yaparsınız. İşletme açısından ise her tek yön iade, filonun haritasını biraz değiştirir. Yaz aylarında sahil şubeleri araçla dolarken büyükşehir havalimanları sabah kuyruğunda araç bulamaz. Bu dengesizlik kendiliğinden düzelmez; birinin fark edip araçları geri taşıması gerekir. Filo dengeleme, bu işi tahmine değil hesaba dayandırmanın adıdır.

Dengesizlik nasıl oluşur?

Tek yön akışlar nadiren simetriktir. Tatil sezonunda yolculuk iç bölgelerden kıyıya doğrudur; dönüşte ise insanlar çoğu zaman uçağı tercih eder. Hafta sonu kaçamakları cuma akşamı şehirden çıkar, pazar akşamı başka bir noktada biter. Fuar ve kongre haftaları belirli bir şehre talep toplar. Sonuçta bazı şubelerde aynı sınıftan araçlar otoparkta bekler, bazılarında rezervasyon reddedilir.

Bekleyen araç sadece gelir kaybı değildir; park yeri işgal eder, bakım takvimini kaydırır. Bulunamayan araç ise kaybedilen müşteri demektir. İkisinin toplam maliyeti, araçları taşımanın maliyetinden çoğu zaman yüksektir. Ama bu karşılaştırma ancak doğru verilerle yapılabilir.

Eksik ve fazla nasıl hesaplanır?

Kavsara'da dengeleme hesabı ileriye bakar. Sistem önümüzdeki 7 günün beklenen alışlarını şube ve sınıf bazında toplar, aynı dönemde o şubede hazır olacak araçlarla karşılaştırır. Ortaya iki liste çıkar: eksiği olan şube × sınıf çiftleri ve fazlası olanlar.

Sonra taşıma önerisi kurulur. Burada kullanılan yöntem açgözlüdür: her eksik için fazlası olan en yakın şube seçilir, oradan bir araç önerilir, listeler güncellenir ve işlem eksik kalmayana ya da uygun fazla bitene kadar sürer. Bu yöntem matematiksel olarak her zaman en iyi sonucu vermez ama hızlıdır, anlaşılırdır ve operasyon ekibinin önerileri tek tek kontrol etmesine olanak tanır.

Taşıma maliyeti basit bir formülle tahmin edilir: karayolu km × 6,5 ₺. Bu tutar yakıt, sürücü ya da taşıyıcı ve araçta biriken kilometrenin kabaca karşılığıdır.

Örnek: üç SUV'un yolculuğu

Ağustos sonunda bir kıyı şubesinde fazladan üç SUV beklediğini, 300 km uzaktaki bir havalimanı şubesinde ise önümüzdeki hafta için üç SUV eksiği olduğunu varsayalım. Her araç için taşıma maliyeti 300 × 6,5 = 1.950 ₺, üç araç için 5.850 ₺ eder. Havalimanı şubesi bir franchise bayiyse Kavsara kurallarında hedef şube bu maliyetin yarısını, yani 2.925 ₺'yi üstlenir.

Bu tutarı, üç SUV'un bir haftada getireceği kirayla karşılaştırın. SUV'un ara sezon günlük tabanı 2.890 ₺; yüksek sezon katsayısıyla birlikte tek bir haftalık kiralama bile taşıma maliyetini rahatça karşılar. Hesap, otoparkta bekleyen aracın neden pahalı olduğunu açıkça gösterir.

Tek yön ücreti dengelemenin bedelini karşılar mı?

Kiracıdan alınan tek yön ücreti, bu taşımanın bir kısmını karşılamak içindir. Kavsara'da il değiştiren iadede ücret, karayolu mesafesi × 4,2 ₺ olarak hesaplanır; aynı il içinde ise sabit 450 ₺'dir. Görüldüğü gibi kiracıya yansıyan km bedeli, transferin km maliyetinden düşüktür. Bunun nedeni, her tek yön iadenin geri taşınmasının gerekmemesidir; bazı araçlar ters yöndeki bir başka tek yön kiralamayla kendiliğinden geri döner. Ücretin hesaplanışını tek yön ücreti rehberinde ayrıntılı bulabilirsiniz.

Panelde bir transferin yaşam döngüsü

Öneriler Kavsara'nın filo ekranında bir harita üzerinde, kaynak ve hedef şubeyi birleştiren yaylar olarak çizilir. Yayın kalınlığı taşınacak araç sayısını, rengi sınıfı gösterir. Merkez, öneriyi inceler ve onaylar. Bir transfer şu durumlardan geçer:

Onaylı duruma geçen araç, kaynak şubede yeni bir rezervasyona verilmez; böylece aynı araç hem yola çıkıp hem kiraya verilmez.

Hangi sınıflar daha çok dolaşır?

Her sınıf aynı ölçüde dengesizlik yaratmaz. Ekonomik ve kompakt araçlar her şubede talep gördüğü için fazlası çoğu zaman yerinde eritilir. Minivan ve premium gibi az sayıdaki sınıflarda ise tek bir eksik, bir aile ya da bir iş grubunu geri çevirmek anlamına gelir; bu sınıfların taşınması daha sık gündeme gelir. Elektrikli araçlarda hedef şubede şarj imkânı olup olmadığı da hesaba katılmalıdır. Hafif ticari araçlar ise genellikle sanayi bölgelerindeki şehir şubelerinde toplanır ve kıyı şubelerine taşınmaları nadiren anlamlıdır. Planlayıcının bu farkları bilmesi, sistemin önerisini onaylarken doğru soruları sormasını sağlar.

Dengelemeyi azaltmanın yolları

Taşımak her zaman son çaredir. Önce talebin kendisini yönlendirmek denenebilir: araç biriken şubede düşük doluluk indirimi devreye girer, eksik olan şubede yüksek doluluk kuralı fiyatı yükseltir. Böylece fiyat motoru, kiracıları kendiliğinden dengeye yakın yönlere iter. Bayi ağında ise iade şubesine giden %4 hazırlık bedeli, araç kabul eden noktanın emeğini karşılayarak tek yön kiralamaları ağ genelinde sürdürülebilir kılar.

Yazılımın bu parçalarının birlikte nasıl çalıştığını rent a car yazılımı sayfasında görebilirsiniz.